Epilepsi Beyin içinde bulunan sinir hucrelerinin]] anormal bir elekro-kimyasal desarj yapması sonucu ortaya çıkan norolojik bozukluk-hastalıktır.. Beynin normalde çalısması ile ilgili elektriğin asırı ve kontrolsuz yayılımı sonucu olusur. Sıklıkla geçici bilinç kaybına neden olur.
Epilepsi nobetleri farklı sekillerde ortaya çıkar. Bazı nobetlerden once bir korku hissi gibi olağandısı algılamalar ortaya çıkarken, bazı nobetlerde kisi yere dusebilir, bazen ağzı kopurebilir.
Epilepsi hastasının dikkat etmesi gereken noktalar
* Duzenli ve dengeli beslenmelidir. Açlık kesinlikle olmamalıdır.
* Vucut hareketlerini azaltıcı aktivitelerle uzun sureli ilgilenmemelidir.
* Alkollu,asitli,kafeinli içeceklerden uzak durmalıdır.
* Asırı derece yorulmamaya ozen gostermelidir.
* Uykusuz kalmamalıdır.
* Motorlu araç kullanımı,yuzme gibi faaliyetlerde bulunmamalıdır. (Yuzme bir kisi denetiminde olabilir.)
* İlaçlar duzenli olarak her gun aynı saatte alınmalıdır.
* Sinir,stres,asırı uzuntu, asırı heyecan ve korkudan uzak durmalıdır.
Semptomik Epilepsi
* Tumor
* İskemik lezyon: Beyne giden kan akımı azaldığında (iskemi), beyin dokusundaki besin maddeleri ve oksijen azalır. Bu da hucre hasarına ve epilepsi nobetine yol açar.
* Konjentinal malformasyon: Doğustan gelen bozukluklar.
* Gebelik doneminde annenin ilaç ve alkol alımı, bebeğin gelisimini etkileyecek mikrobik hastalıklar epilepsi nedeni olabilir.
* Doğum sırasında olusabilecek beyin zedelenmesi, kanaması, beynin oksijensiz kalması epilepsiye neden olabilir.
* Doğum sonrası menenjit, beyin iltihabı gibi rahatsızlıklar epilepsiye neden olabilir.
* Febril konvulziyon: Atese bağlı istem dısı siddetli kasılmalar.
* Enfeksiyon: Tum vucudu etkileyen ya da siddetli olan enfeksiyonlar Febril konvulziyon’a neden olabilir.
* Troid hastalıkları: Troid bezi vucuttaki sıvı dengesinin kontrolunde onemli bir rol oynar. Sıvı dengesi ise Epilepsi eğilimini belirleyen bir faktordur. Genellikle troid sorununun tedavi edilmesiyle Epilepsi de duzelir.
* Beslenme: Bazı insanlarda Epilepsi’nin nedeni olarak B6 vitamini eksikliği saptanmıstır.
İdiyopatik Epilepsi:
* Genetik: Aileden gelen, mutasyona uğramıs gen.
Epilepsi Çesitleri
Basitlestirilmis sekliyle epilepsi nobeti kısa sureli beyin fonksiyon bozukluğuna bağlıdır, ve beyin hucrelerinde geçici anormal elektrik yayılması sonucu ortaya çıkar.
Epilepsi nobetlerinin çok değisik çesitleri mevcuttur. Kırkın uzerinde nobet tipi tanımlanmıstır. Herkes tarafından epilepsi veya sara dendiği zaman anlasılan ve iyi bilinen tonik-klonik nobetin yanısıra baskalarının hiç farketmeyeceği kadar hafif nobet çesitleri de vardır. Tanımlanmıs bu mevcut nobet tiplerine rağmen herkesin geçirdiği nobet kendine ozgu bazı farklılıklar gosterebilir. Bu durumlar bazı hastalarda epilepsi tanısının konulmasını guçlestirir ve çok çesitli karısıklıklara neden olur. Ne yazık ki pek çok hastaya tanı konulamaz ve kendilerindeki problemin ne olduğunun açıklığa kavusması yıllar alabilir. Bazı kisilerde ise baska bir bozukluğun yol açtığı belirtiler yanlıs olarak epilepsi tanısı alabilir. Gelisen tanı yontemleri sayesinde yanlıs tanılar giderek azalmaktadır. Yeni yapılan sınıflandırmalar ile farklı nobet isimlerinin ortaya konması konunun daha karmasık hale gelmesine neden olmustur. Bu nedenle aynı nobet farklı isimlerle adlandırlabilir. Bu bolumde çok teknik ayrıntılara girmeden elden geldiğince genis bilgi verilmeye çalısılmıstır.
Temelde akılda tutulması gereken nobetlerin iki çesit olduğudur; parsiyel (yani beyinde bir bolgeye sınırlı baslayan nobetler) ve jeneralize (beyinde yaygın olarak olarak baslayanlar). Yaygın baslangıç daha kotu ve siddetli bir nobet anlamına gelmez. Buradaki gruplama sadece nobeti olusturan nedenin farklılığı ile bağlantılıdır ve tibbi nedenlerle bu isimler verilmistir.
Nobet anında yasananlar (nobet belirtileri) beyin aktivitesindeki değisikliğin nereden basladığına ve ne kadar hızla yayıldığına bağlıdır. Parsiyel nobetler isminden de anlasıldığı gibi beynin bir kısmından baslarlar. Elektriksel desarj ya o bolgede kalır ya da beynin diğer bolgelerine yayılma gosterir. Jeneralize nobetler (tonik-klonik, absans, ve myoklonik gibi çesitleri vardır) tum beyne yayılırlar.
Ne tur nobet olduğunun bilinmesi buyuk onem tasımaktadır. Çunku muhtemelen bu hangi epilepsi ilacının daha etkili olacağı konusunda yol gostericidir.
Basit parsiyel Nobetler
Bu nobetlerde hasta nobet geçirirken tek bir bulgusu vardır, vucudun belirli bir bolgesini tutar. orneğin bir ayakta ya da kolda kasılmalar nitelikli epilepsi turune basit parsiyel motor nobetler denir. Bu turde nobet basladığı yerde kalabildiği gibi belirli bir duzene gore ilerleyerek vucudun yarısını tutabilir. orneğin elde baslayan konvulziyonlar sırasıyla on kola, ust kola, yuze ve dile, sonrada alt ekstremitelere(bacaklara) yayılabilir. Eğer vucudun diğer yarısına geçerse bilinç bozulabilir. Nobet durduktan sonra kasılmaların gelistiği tarafta kuvvetsizlik olabilir. Bunun dısında basit duyusal nobetler gelisebilir bu turde bir ekstremitede, genellikle elde ve parmaklarda uyusma-karıncalanma, yanma ve nadiren ağrı gibi kısa suren belirtiler olusabilir. Bu belirtiler lokal olabileceği gibi vucudun bir yarısını sarabilir. Deri yuzeyinde renk değisiklikleri (kızarma-solma), sesler duyulması, kan basıncı değisiklikleri, sadece bilinç bulanıklığının eslik ettiği bir çok çesit parsiyel epileptik nobetler olusabilir.
Kompleks parsiyel Nobetler
Yukarıda sozu edilen nobetlere bilinç bozukluğu eslik ettiğinde kompleks parsiyel nobetler teriminin kullanılması onerilir. Duyusal nobetlerde parsiyel epileptik nobetlerden farklı olarak hissedilenler basit ısık çakması veya sekilsiz bir goruntu yerine hastanın geçmis yasamından bir sahne, goruntuleri, sesleri, kokuları, lezzetleri, duygularıyla tekrar yasanır. Fakat hastalar hissettiklerin seylerin gerçekle bağdasmadığının bilincindedirler.
Jeneralize epileptik Nobetler
Jeneralize epileptik nobetleri birkaç baslık altında toplamak mumkundur. Petit mal dediğimiz ve ani bilinç kaybı ile birlikte konusma yurume, yeme gibi motor aktivitelerin kesilmesiyle niteli sekli en sık gorulenidir. Nobet sırasında vucut pozisyonu korunur ve hasta yere dusmez, gozler bakakalmıs gibidir, iletisim kuramaz ve hasta etrafının farkında değildir. Ani iletisim bozukluğu, tek bir kasta veya kas grubunda ani, kısa sureli kasılmalar v.b. sekillerde ortaya çıkabilir. Hastada bilinç kaybı olusur.
Epilepsinin acil mudahale gerektiren epileptik nobetlerin aralarında normal donem olmadan, ardarda birbirlerini izlemesi seklinde ortaya çıkabilir. Normal kosullarda epilepsi tanımına uygun olarak, ilk epileptik nobeti izleyen bir yıl içinde en az bir nobet daha geçiren hastalara antiepileptik tedavi baslanır. Kullanılacak ilaç nobet tipine gore seçilir. Tedavide bazen tek ilaç kullanımı yeterli gelmediğinde çoklu ilaç kullanımı uygulanabilir. Tedavide ilacın kullanımından çok bu ilacın kan seviyesi tedavide onemlidir. Bazı ilaçların yeterli kan seviyesine ulasması 14-30 gun alabilir. Tedavide asıl amaç nobetlerin durdurulmasıdır ve verilen ilaç tedavisi ile yuksek oranda nobetler durdurulmaktadır. Nobetleri tam olarak durdurulmus hastalarda tedaviye aynı ilaç ile ortalama 3-5 yıl devam edilebilir. Bu nedenle doktor tavsiyesi olmadan kullanılan ilaç kesilmemelidir. Bu surenin sonunda ilaç kesildikten sonra tekrar nobet geçirme riski %25 kadardır. İlaç kullanmaya basladıktan sonra ilk haftalarda ilaca bağlı vucutta bazı tepkiler gorulebilir. Tedavinin baslangıcında deri dokuntuleri olabileceği akılda tutulmalıdır. Tedavinin ilk bir ayı içinde birkaç kez tam kan sayımı ve karaciğer fonksiyon testlerinin kontrolu için doktora basvurulmalıdır. Tedavinin en uygun ilaç ile uygun dozda, surede yapılması hastalığın tedavisinde çok onemlidir. Bu nedenle tedavinin her asaması uzman hekim tarafından takip edilmelidir.
Epilepsi belirtileri her kiside farklı seyreder. Belirtilerin hepsi gorulmeyebilir
* Bilinç kaybı
* Bayılma
* Titreme, yere dusme
* Otururken uzaklara dalma
* Nefes darlığı, nefes kesilmesi
* Dokularda ve yuzde morarma
* Asırı tukuruk salgılanması
* İdrar kaçırma
* Hareketlerini kontrol edememe
* Kriz sonrası saskınlık, uyku hâli.
Tedavi yontemleri
Epilepsi, mutlaka doktora basvurulması ve doktorun gerekli gorduğu surece kontrol altında kalınması gereken bir hastalıktır. Bu durum, epilepsinin omur boyu devam edeceği seklinde algılanmamalı. Epilepsinin bazı turleri hasta belli yaslara geldiğinde kendiliğinden tamamen duzelebilir ve ilaç tedavisine gerek duyulmayabilir. Ancak bu kararı doktor vermelidir.
Nobetlerin tekrarlaması ve status epileptikus hali, beyinde oksijensiz kalmaya bağlı bazı etkilere yol açabilir. Her nobet bir sonrakinin ortaya çıkmasını kolaylastırabilir. Tedavisiz kalan kuçuk nobet turlerinin bir sure sonra buyuk nobetlere donusme olasılığı vardır. Bu nobetlerde hastanın maruz kalabileceği merdivenden dusme, kisi sokakta ise trafik kazası, suda boğulma gibi tehlikeler vardır.
Bu nedenlerle epilepsiye mutlaka mudahale edilmelidir.. Epilepsinin en onemli tedavi sekli ilaç tedavisidir. Epilepside kullanılan ilaçlar beyin hucrelerinin asırı uyarılma durumununa baskı uygulayarak nobetlerin olusunu engeller. Bu ilaçlar her gun, onerilen dozda ve saatlerde çok duzgun bir sekilde kullanılmalıdır. Doktor çocuğun yasını, kilosunu, nobet tipini goz onune alarak ilaçları seçer. İlaçları duzenli ve doktorun tarif ettiği gibi kullanmak çok muhimdir. Kullanılan bu ilaçların hastalığı tamamıyla geçirmez ama nobetleri engeller veya sayısını azaltır.
Epilepsi tedavisinin duzgun bir biçimde surdurulmesi halinde de nobetler devam edebilir. Tıbbın dev adımlarla ilerlediği dunyamızda hiçbir hekim epilepsili bir çocuğun anne-babasına tedavi ile nobetlerin %100 kaybolacağını garanti edemez. Nitekim dunya istatistiklerine bakılacak olursa uygun tedavi sartlarında hastaların %60’ında nobetlerin tumuyle ortadan kalktığı, %20’sinde tum tedavi seçeneklerine rağmen nobetlerin devam ettiği gorulmektedir. Ebeveynlerin hiç aklından çıkarmamaları gereken bir nokta, epilepsi çağdas tıbbi tedavi yontemleriyle yeterince kontrol altına alınamıyorsa orta çağın buyuculuk yontemleriyle hiç durdurulamaz.
Halen ilaçla tedaviye cevap vermeyen belli epilepsi turlerinde ulkemizde cerrahi tedavi olanakları gelistirilmektedir.
Cerrahi mudahale, ilaçlara yanıt vermeyen hastalarda uygulanmalıdır ve epilepsi cerrahisi konusunda uznamlasmıs ozel tıp merkezlerinde yapılmalıdır. Ameliyat sırasında nobetlere neden olan beyin bolgesi çok incelikli bir sekilde alınır. Tedaviden sonra hastaların %90′ı goze batacak sekilde gelisme gostermektedir.
1990′lı yıllarda nobetleri kontrol etmenin guç olduğu durumlarda, diğer bir seçenek olarak yeni bir tedavi yontemi bulunmustur. Bu yeni yontemde, boynun yan tarafında uzanan vagus siniri aracılığı ile beyne uyartılar gonderilir.
İlk mudehale
1. Kisi guvenilir bir yere yatırılır. Etrafındaki esyalar çarpma tehlikesine karsı uzaklastırılır.
2. Kisinin bası hafifçe alnından tutarak geriye doğru yatırılır solunumu açık olsun diye.
3. Ayakları hafifçe yuksek bir yere kaldırılır.
4. Bası yere çarpmasın diye el yardımıyla bası desteklenir.
5. Kesinlikle soğan, kolonya gibi seyler koklatılmaz.
6. Kisinin hareketleri durdurulmaya çalısılmamalıdır. Bilinçsiz yapıldığından ne kadar uğrasılsa da bir yararı olmayacaktır.
7. uzerindeki sıkı giysiler gevsetilir, çıkarılır.
8. Ayıltmak için uğrasmanıza gerek yoktur. Kisi yavas yavas kendine gelir.
9. Kisi kendine geldikten sonra yorgunluk, geçici olarak bilinç kaybı, sersemlik olabilir. Bu yuzden bir sure dinlendirilmelidir. Kendine geldikten sonra hastaneye goturulmelidir.
